Trường THCS Cam Thượng

Nguyễn Thị Thanh Thúy

Cái này đã sửav
Ngày soạn :
Ngày dạy :

Tiết 56: Văn bản: BẾP LỬA
- Bằng Việt -

A. Mục tiêu cần đạt:
1. Kiến thức: Giúp HS:
- Có những hiểu biết bước đầu về tác giả Bằng việt và hoàn cảnh ra đời của
bài thơ.
- Cảm nhận được tình cảm, cảm xúc chân thành của nhân vật trữ tình - người
cháu và hình ảnh người bà giàu tình thương, giàu đức hy sinh trong bài thơ.
- Thấy được nghệ thuật diễn tả cảm xúc thông qua hồi tưởng kết hợp miêu tả,
tự sự, bình luận của tác giả trong bài thơ.
*TT: Hình ảnh bếp lửa và kỉ niệm tuổi thơ
2. Kĩ năng:
- Đọc- hiểu văn bản.
- Nhận diện, pt được các yếu tố miêu tả, tự sự, bình luận trong bài thơ.
3. Thái độ: Biết trân trọng, giữ gìn những tình cảm gia đình, tình bà cháu.
4. Định hướng phát triển năng lực: Năng lực giao tiếp, phân tích, giải quyết
vấn đề, thưởng thức văn học thẩm mĩ, tương tác, tưởng tượng sáng tạo.
B. Chuẩn bị:
- Giáo viên:Giáo án.
- Học sinh: Soạn kĩ bài theo hướng dẫn. chuẩn bị bài mới theo hướng dẫn
của giáo viên.
C.Các hoạt động dạy-học:
Hoạt động 1: Mở đầu
1.Ổn định tổ chức:
2.Kiểm tra bài cũ
? Đọc thuộc lòng bài thơ “ Đoàn thuyền đánh cá” và nêu cảm nhận của em
về hình ảnh người lao động mới qua bài thơ?
3. Bài mới:
GV: Gợi dẫn vào bài.
Kí ức tuổi thơ luôn là những hình ảnh đẹp nuôi dưỡng tâm hồn mỗi con
người, để rồi dù đi bất cứ nơi đâu hay trong hoàn cảnh nào thì những kỉ niệm
thiêng liêng đó mãi là nguồn sức mạnh tiềm ẩn giúp cho ta vượt qua mọi gian
khó trên đường đời. với những vần thơ nhẹ nhàng, tha thiết đó tác giả Bằng
Việt cũng gửi gắm tình cảm của mình đối với người bà yêu dấu qua hình ảnh
bếp lửa vừa gần gũi vừa thiêng liêng.
Hoạt động 2: Hình thành kiến thức.
Hoạt động của thầy và trò
Nội dung cần đạt
? Nêu những hiểu biết của em về tác giả BV? I.Đọc-Tìm hiểu chung:
? Kể tên các sáng tác chính của Bằng Việt?
1. Tác giả -tác phẩm : ? Bài thơ “Bếp lửa” được sáng tác trong thời Nguyễn Việt Bằng sinh
Giáo án Ngữ Văn 9

137

Trường THCS Cam Thượng

Nguyễn Thị Thanh Thúy

gian và hoàn cảnh nào?

1941, quê ở Hà Tây
- Thuộc thế hệ những nhà
thơ trưởng thành trong thời
kì kháng chiến chống Mĩ
cứu nước.
- Sáng tác 1963 khi tác giả
đang học tập ở Liên Xô; in
trong tập Hương cây- Bếp
lửa(1968).
- GV: hướng dẫn cách đọc (giọng đọc nhẹ 2.Đọc-chú thích:
nhàng, trầm lắng thiết tha thể hiện niềm xúc
động của người cháu khi sống trong tình yêu
thương của bà. Chú ý cách ngắt nhịp).
? ý nghĩa nhan đề của bài thơ?
- là tên gọi của một bài thơ cảm động về tình bà
cháu giản dị thiêng liêng. Đồng thời thể hiện t/y
quê hương đất nước sâu sắc...
? Bài thơ được viết theo thể thơ nào ?
? Những phương thức biểu đạt nào được sử
dụng trong bài thơ?
? Bài thơ là lời của ai nói về ai? Về điều gì?
-> Lời của người cháu nói về bà và những kỉ
niệm tuổi thơ ở với bà.
? Chỉ ra mạch cảm xúc của bài thơ ?
- Từ hình ảnh Bếp lửa, gợi nhớ tuổi thơ sống
bên bà với bao kỉ niệm, người cháu bày tỏ suy
nghĩ, tình cảm về bà. ( Đi từ hồi tưởng-> hiện
tại; từ kỉ niệm-> suy ngẫm).
? Từ đó xác định bố cục của bài thơ? Nội
dung của mỗi phần?
- 3 dòng đầu: H/a bếp lửa khơi nguồn cho dòng
cảm xúc về bà.
- Lên 4 tuổi….dai dẳng: Hồi tưởng những kỉ
niệm tuổi thơ sống bên bà và h/a bà gắn với h/a
bếp lửa.
- Lận đận…thiêng liêng bếp lửa: Suy ngẫm về
bà.
- Khổ cuối: Lại nhớ bà nhóm bếp lửa không
nguôi.

3.Thể thơ : tự do
- PTBĐ: kết hợp tự sự với
miêu tả, biểu cảm và bình
luận.
4. Bố cục : 4 phần

II. Đọc-Tìm hiểu chi tiết:

? Mở đầu bài thơ là hình ảnh nào được miêu
tả?
1. Hình ảnh bếp lửa khơi
? Vì sao hình ảnh bếp lửa lại xuất hiện đầu dòng hồi tưởng
tiên trong dòng hồi tưởng của nt?
Giáo án Ngữ Văn 9

138

Trường THCS Cam Thượng

Nguyễn Thị Thanh Thúy

- Trong gia đình người dân quê bếp lửa là hình
ảnh gắn bó giản dị gần gũi...
? Tác giả sử dụng biện pháp nghệ thuật gì?
- Điệp ngữ: Một bếp lửa
? Việc sử dụng điệp ngữ ngay ở đầu bài thơ
với hình ảnh bếp lửa có ý nghĩa gì?
- Nhấn mạnh: Bếp lửa chập chờn trong sương
sớm nhằm nhấn mạnh đó chính là điểm tựa khơi
gợi cảm xúc để tác giả nhớ về kí ức.
? Trong hình dung của tác giả, bếp lửa hiện
về ntn?
- ấp iu, chờn vờn, nồng đượm
?Nhận xét về cách dùng từ của tác giả ở các
từ chờn vờn, và từ ấp iu?
- Từ láy chờn vờn: Từ láy tượng hình vừa giúp
ta hình dung làn sương sớm đang nhè nhẹ
quanh bếp lửa và vừa gợi được cái mờ nhòa của
hình ảnh kí ức theo thời gian. Ấp ưu: Là một
sáng tạo mới mẻ của nhà thơ. Đó không phải là
từ láy, từ ghép đơn thuần mà là sự kết hợp về
biến thể của 2 từ: ấp ủ và nâng niu.
? 2 từ láy gợi cho em hình dung và suy nghĩ gì
về bếp lửa và người nhóm lửa?
- Gợi hình dung một bếp lửa của đời thực, bập
bùng lòa nhòa trong sương, vưà là hình ảnh kỉ
niệm đang chờn vờn hiện về và còn gợi bàn tay
nâng niu, chi chút, yêu thương của người nhóm
lửa.
? Từ 2 câu thơ gợi cho em hình ảnh và cảm
xúc gì?
->C1: Một h/a bếp lửa quen thuộc, gần gũi
trong mỗi g/đ từ bao đời nay.
C2: Không chỉ cho ta hình dung về cách nhóm
lửa. Mà còn gợi bàn tay kiên nhẫn, khéo léo và
tầm lòng chi chút của người nhóm lửa
=> Gợi ra h/a bếp lửa quen thuộc ở các làng quê
vào buổi sáng. Đó là 1 cảm giác ấm áp.
? Từ h/a bếp lửa người cháu đã có cảm xúc
gì?
- Hình ảnh bếp lửa đã khơi nguồn nhớ thương
của cháu với bà: Cháu thương bà biết mấy nắng
mưa.
? “Biết mấy nắng mưa” được tác giả sử dụng
biện pháp nghệ thuật gì?
- ẩn dụ: nắng mưa không phải là thời tiết mà
Giáo án Ngữ Văn 9

139

Trường THCS Cam Thượng

Nguyễn Thị Thanh Thúy

nói thời gian kéo dài cùng với nỗi vất vả, lận
đận suốt cuộc đời bà.
? Biện pháp nghệ thuật ẩn dụ gợi tả điều gì?
- Gợi cuộc đời vất vả, nhọc nhằn của bà
-> thương bà vất vả, lo toan tảo tần.
?Vậy qua tìm hiểu em cảm nhận được hình
ảnh bếp lửa có ý nghĩa gì?
Gv dẫn: Hình ảnh bếp lửa khơi nguồn cho dòng
hồi tưởng cảm xúc về bà trào dâng. Những kỉ
niệm sâu sắc thời thơ ấu như sống dậy theo thời
gian từng thời điểm trong những biến động
chung của đất nước... Kỉ niệm nào cũng gắn
liền với bếp lửa và bà.
Yêu cầu HS đọc khổ 2,3
? Đọc xong phần thơ em cảm nhận được tác
giả hồi tưởng về điều gì?
? Thời điểm ấu thơ được gợi nhắc đến thể
hiện qua những từ ngữ nào?
?Mới "lên bốn tuổi" khi còn rất nhỏ, dễ quên
nhiều thứ thì những ấn tượng nào về cuộc
sống còn đọng lại trong kí ức?
- Đói mòn đói mỏi.
- Bố đi đánh xe khô rạc ngựa gầy. mùi khói,
khói hun.
? Cụm từ đói mòn đói mỏi gợi nhắc đến sự
kiện buồn thương nào của đất nước ta?
Cái đói ám ảnh trong văn chương một thời, đói
đến nỗi phải ăn cả đất sét trong văn Ngô Tất Tố,
ăn cám (Kim Lân). Nhà thơ Kim Lân tổng kết
bằng câu thơ đau đớn: Cả dân tộc đói nghèo
trong rơm ra.
Cả câu thơ gợi lại một thời thơ ấu gian khổ.
Những năm đấu tranh chống Pháp gian khổ
được hiện về qua thành ngữ “Đói mòn đói
mỏi”. Tuổi thơ ấy có bóng đen ghê rợn của nạn
đói năm 1945, nạn đói kéo dài làm mệt mỏi,
kiệt sức.
? Hình ảnh nào gợi tả về bếp lửa? Cùng với
hình ảnh "Bố đi đánh xe khô rạc ngựa gầy"
là mùi khói- khói hun được nhắc đi nhắc lại
gợi tả cuộc sống như thế nào?
- nghèo khó, nhọc nhằn
?câu thơ cuối " Nghĩ lại đến giờ sống mũi còn
cay" có ý diễn tả cảm xúc gì khi hồi tưởng về
cuộc sống ấy?

- Bếp lửa gợi cảm giác ấm
áp, thân thuộc.
- Gợi cuộc đời vất vả, nhọc
nhằn

2. Hồi tưởng những kỉ
niệm tuổi thơ sống bên bà

Giáo án Ngữ Văn 9

140

Trường THCS Cam Thượng

Nguyễn Thị Thanh Thúy

- nhấn mạnh sự ám ảnh của một thời đói khổ
gợi tả cảm xúc ngậm ngùi, xúc động xen lẫn xót
xa.
Các em chú ý phần thơ tiếp theo từ " tám năm
ròng ....bình yên!"
? em nhận thấy lời thơ như lời tâm sự của ai
với ai? Có ý nghĩa gì?
- tâm sự với bà, gợi nhớ sâu xa về kí ức.
? Cụm từ "tám năm ròng" gợi cho em nhận
khoảng thời gian như thế nào? Em nhận ra
hoàn cảnh nào của đất nước mình?
- Dài, kháng chiến chống Pháp trường kì.
? Câu thơ nào gợi dấu ấn hoàn cảnh riêng
của cháu để cháu được cùng bà nhóm lửa?
- Mẹ cùng cha công tác bận không về.
? Trong hồi tưởng của cháu cảnh quê hương
trong những ngày giặc dã điên cuồng được
diễn tả như thế nào?
- cháy tàn cháy rụi. hàng xóm bốn bên trở về
lầm lụi
? Ý thơ, giọng thơ ntn? gợi cảm xúc, tình cảm
gì?
- Đau xót cho quê hương, vừa thương bà vừa
căm hờn lũ giặc.
- Yêu quê hương tha thiết, sâu nặng, biết đau
cùng nỗi đau của quê hương.
? Như vậy qua tìm hiểu các chi tiết trên, em
cảm nhận được thêm điều gì nữa trong kí ức
của cháu ?
- Cuộc sống trong chiến tranh, gian khổ,xa cha
mẹ.
Gv bình
? trong miền kí ức ấy, có âm thanh nào còn
vang vọng mãi trong tiềm thức của cháu?
? được diễn tả qua những dòng thơ nào?
? Em hiểu gì về loài chim tu hú và tiếng chim
tu hú ? Tại sao trong muôn vàn âm thanh của
làng quê cháu chỉ nhớ về tiếng chim tu hú?
- thường về vào mùa vải chín, tiếng chim tu hú
bao giờ cũng cồn cào, da diết, khắc khoải gọi
bầy, nó không ríu rít mà vang vọng tu hú tu hú
tu hú , không hót theo bầy, chỉ hót một mình,
không theo thời gian mà hót suốt ngày đêm.
- Vì nó ám ảnh bởi tiếng kêu tha thiết quá!
? Tiếng chim gợi lên nỗi niềm gì của cháu và
Giáo án Ngữ Văn 9

141

Trường THCS Cam Thượng

Nguyễn Thị Thanh Thúy

tình cảnh của 2 bà cháu?
- Tiếng chim gợi lại một mảnh hồn tuổi thơ xa
cha mẹ của cháu.
- Tình cảnh cui cút, vắng vẻ, vời vợi nhớ
thương của 2 bà cháu.
?Trong những câu thơ "Tu hú ơi chẳng
đến....xa", tác giả đã sử dụng nghệ thuật gì?
Mượn lời trách tu hú để cháu san sẻ điều gì?
- nhân hóa, san sẻ tình yêu thương bà .
? Vậy kí ức thứ ba là âm thanh tiếng chim tu
hú gợi nỗi niềm gì?
- Gợi nỗi nhớ mong, thương yêu.
? Như vậy qua tìm hiểu em có cảm nhận
chung gì về cuộc sống thời thơ ấu trong dòng
hồi tưởng của người cháu ?
- Kí ức về tuổi thơ nhọc
Gv chốt ghi bảng.
nhằn, gian khổ.
Gv bình:
? Theo em trong dòng hồi tưởng của tác giả
thì hình ảnh nào nổi bật nhất và được nhắc
đến nhiều nhất?
- Người bà -> Chim tu hú đơn côi một mình kêu
ngoài đồng xa còn cháu may mắn hơn vì đã có
bà yêu thương trong tám năm ròng cháu cùng
bà nhóm lửa . Bên bếp lửa hồng sớm hôm thời
ấy hình ảnh bà kính yêu hiện rõ dần trong kí ức
tuổi thơ.
? Em hãy chỉ ra những dòng thơ diễn tả diều
ấy?
? Tác giả đã sử dụng biện pháp nghệ thuật gì?
- Điệp ngữ và liệt kê,
? Qua đó em nhận cháu muốn diễn tả điều gì
về bà điều gì?
- bà giàu tình yêu thương.
?Không những thế thời gian tám năm ròng
cháu cùng bà nhóm lửa, hai hình ảnh bà và
cháu cứ song song nhắc đi nhắc lại 4 lần
dụng ý thể hiện điều gì ?
- Hai bà cháu quấn quýt bên nhau và bên bếp
lửa.
Gv chuyển: những kỉ niệm về quê hương bị
giặc tàn phá lại lần lượt hiện về trong hoàn cảnh
đó cũng không thể thiếu sự hiện diện của bà.
Gv gọi hs đọc.
" Năm giặc...bình yên!"
? Em hiểu đinh ninh là gì?
Giáo án Ngữ Văn 9

142

Trường THCS Cam Thượng

Nguyễn Thị Thanh Thúy

? Trong hoàn cảnh ấy bà đã dặn cháu điều gì?
? Lời bà dặn được dẫn lại trực tiếp để trong
ngoặc kép có ý gợi nỗi nhớ bà như thế nào?
- Cháu nhớ bà da diết, nhớ cả giọng nói, tình
cảm và suy ngĩ, nhớ như in tưởng như lời dặn
ấy nguyên vẹn vừa mới hôm qua thôi.
? Tại sao bà dặn cháu như vậy? Qua lời dặn
ấy em hiểu thêm điều gì về bà?trong hoàn
cảnh ấy với cháu bà có ý nghĩa gì ?
- bà giàu nghị lực, giàu đức hi sinh, nhận gian
khổ thậm chí giấu đi gian khổ để con đi kháng
chiến.
- Bà muốn truyền cho cháu cách sống vượt lên
gian khó.
- tình thương yêu con cháu gắn với tình yêu
nước.
- là chỗ dựa tinh thần.
? Vậy qua tìm hiểu em cảm nhận chung gì về - Bà tần tảo, giàu tình cảm,
bà ?
giàu đức hi sinh là chỗ dựa
? Với hồi tưởng về bà, em hiểu tình cảm, thái tinh thần cho cháu.
độ gì của cháu với bà?
gv chốt ghi.
Gv bình: Vẻ đẹp của bà là vẻ đẹp của người mẹ,
người bà trong kháng chiến, yêu con cháu gắn
trong tình yêu quê hương, Tổ Quốc.
GV dẫn: bà là vậy luôn âm thầm lặng lẽ mà ẩn
chứa sự diệu kì. Ở phần thơ tiếp còn điều gì kì
diệu nữa. các em sẽ tìm hiểu trong tiết 2.
Hoạt động 3 : Luyện tập
* Em chọn ý nào: Trong hồi tưởng của người cháu, III. Luyện tập:
hình ảnh bà hiện ra với những đức tính và phẩm chất
nào?
A. Là người tần tảo, nhẫn nại, giàu niềm tin, hết lòng
yêu thương, chăm lo chi chút cho cháu và gia
đình.
B. Là người sống lạc quan, giàu lòng yêu thương.
Hoạt động 4: Vận dụng
?Về viết đoạn văn (khoảng 6- 8 câu)nêu cảm nhận của em về h/a người bà trong
bài thơ?
* HDVN: Về học nắm nội dung bài ; học thuộc lòng bài thơ.
Soạn trả lời các câu hỏi còn lại
……………………………………………………………….
Ngày soạn:
Ngày dạy:
Giáo án Ngữ Văn 9

143

Trường THCS Cam Thượng

Nguyễn Thị Thanh Thúy

Tiết 57: Văn bản BẾP LỬA (tiếp)
- Bằng Việt –

A. Mục tiêu cần đạt:
1. Kiến thức: Tiếp tục hướng dẫn h/s đọc- hiểu văn bản để giúp hs:
- Cảm nhận được tình cảm, cảm xúc chân thành của nhân vật trữ tình - người
cháu và hình ảnh người bà giàu tình thương, giàu đức hy sinh trong bài thơ.
- Thấy được nghệ thuật diễn tả cảm xúc thông qua hồi tưởng kết hợp miêu tả,
tự sự, bình luận của tác giả trong bài thơ.
*TT: Suy ngẫm về bà và hình ảnh bếp lửa
2. Kĩ năng:
- Nhận diện, pt được các yếu tố miêu tả, tự sự, bình luận trong bài thơ.
3. Thái độ: Biết trân trọng, giữ gìn những tình cảm gia đình, tình bà cháu.
4. Định hướng phát triển năng lực: Năng lực giao tiếp, phân tích, giải quyết
vấn đề, thưởng thức văn học thẩm mĩ, tương tác, tưởng tượng sáng tạo.
B. Chuẩn bị:
- GV: Giáo án
- HS: Soạn kĩ bài theo hướng dẫn.
C.Các hoạt động dạy-học:
Hoạt động 1: Mở đầu
1.Ổn định tổ chức:
2.Kiểm tra bài cũ
? Hình ảnh nào khơi nguồn cảm xúc của nhà thơ?
3.Bài mới:
Hoạt động 2: hình thành kiến thức.
Hoạt động của thầy và trò
Nội dung cần đạt
Đọc và nêu nội dung 2 khổ thơ cuối ?
I.Đọc-Tìm hiểu chung :
? Hình ảnh bếp lửa được nhắc đến bao nhiêu II. Đọc-Tìm hiểu chi tiết
lần ? Tại sao khi nhắc đến bếp lửa là người 3. Những suy ngẫm về bà
cháu nghĩ đến bà và ngược lại?
và hình ảnh bếp lửa:
+ “bếp lửa” xuất hiện 10 lần.
+ Suy ngẫm về cuộc đời bà luôn gắn với bếp lửa
-> bà - người nhóm lửa, luôn giữ cho ngọn lửa
ấm nóng, toả sáng.
? Vì sao ở khổ thơ thứ 6 tác giả lại viết là “
ngọn lửa” mà không phải là “ bếp lửa”?
-> Bếp lửa đã thành kỉ niệm ấm lòng người cháu
-> giờ được bừng lên thành ngọn lửa bất diệt,
thành ngọn lửa của niềm tin nâng bước cháu
? "Bây giờ”, những gì được nhóm lên từ bếp
lửa của bà ?
- "Rồi sớm rồi chiều lại bếp lửa bà nhen"
-> Bà đã thắp ngọn lửa bằng tình yêu thương con
cháu
- Bà tần tảo hi sinh chăm
-> Thắp bằng niềm tin của lòng nhân ái chia sẻ lo cho mọi người. Bà là
niềm vui chung
người truyền lửa, truyền
Giáo án Ngữ Văn 9

144

Trường THCS Cam Thượng

Nguyễn Thị Thanh Thúy

? Vì sao tác giả viết “Ôi kì lạ và thiêng liêng – sự sống, niềm tin cho các
bếp lửa”?
thế hệ
-Kì lạ: cháy lên trong mọi cảnh ngộ-thiêng liêng:
ấp ủ, sáng mãi tình cảm bà cháu trong cuộc đời
mỗi người
- Bếp lửa bình dị mà thân thuộc, kì diệu thiêng
liêng. Tác gỉa nhận ra 1 điều sâu xa: Bếp lửa
được bà nhen lên không chỉ bằng nhiên liệu mà
chính từ ngọn lửa trong lòng bà…
? Qua đây em cảm nhận ntn về tình bà cháu ?
- Bếp lửa -> ngọn lửa -> bà là người nhen lửa>nhúm lửa->giữ lửa->truyền lửa, truyền sự sống,
niềm tin cho các thế hệ nối tiếp.
Gv: Bếp lửa thật giản dị, bình thường, và phổ
biến trong mọi gia đình VN nhung cũng thật cao
quí, kì diệu và thiêng liêng vì nó luôn gắn với
người bà - người giữ lửa, nhóm lửa, truyền lửa.
Bếp lửa trở thành mảnh tâm hồn trong đời sống
tinh thần của cháu
? Người cháu tự thấy mình có may mắn gì
trong cuộc sống?
-Được đi học ở nước ngoài
-Được tiếp nhận những điều tốt đẹp
-> Đó là những điều mới mẻ, tốt đẹp ...
? Nhưng những cái đó chưa đủ làm lòng cháu
thanh thản vì sao?
- Không quên những lận đận đời bà
- Không quên tấm lòng ấm áp của bà
-Không gian, thời gian xa
- K quên những tận tuỵ, hy sinh vì tình nghĩa của cách, cs đổi thay-> vẫn
bà
luôn nhớ về mái ấm bếp
? Từ đó người cháu nhắc mình điều gì ? Hiểu lửa và h/a người bà đáng
như thế nào về câu thơ đó?
kính
- Không quên quá khứ…
?Từ đó em có liên hệ gì đến c/s của thế hệ mình III. Tổng kết:
hôm nay?
1. Nghệ thuật:
? Những đặc sắc về nghệ thuật của bài thơ ?
2. Nội dung:
? Giá trị nội dung của bài thơ ?
* Ghi nhớ: (SG
*Có người đã đánh giá: hình ảnh người bà trong bài III. Luyện tập:
thơ “Bếp lửa” là hình ảnh người nhóm lửa, người giữ
lửa, người truyền lửa- ngọn lửa của sự sống, niềm tin
cho các thế hệ nối tiếp. Em suy nghĩ gì về ý kiến đó?
HS: thảo luận làm (5 phút).
Hoạt động 4: vận dụng
? Về đọc lại bài thơ chỉ ra sự kết hợp giữa các yếu tố biểu cảm với miêu tả, tự
sự, bình luận trong bài thơ và tác dụng của sự kết hợp ấy?
Giáo án Ngữ Văn 9

145

Trường THCS Cam Thượng

Nguyễn Thị Thanh Thúy

*HDVN: - Về học nắm nội dung bài; học thuộc lòng bài thơ.
-Soạn:Làng
+ Đọc văn bản ,tóm tắt truyện , soạn trả lời câu hỏi SGK
……………………………………………
Ngày soạn:
Ngày dạy:
Tiết 58: Văn bản ÁNH TRĂNG
- Nguyễn Duy A. Mục tiêu cần đạt:
1. Kiến thức: Giúp hs nắm được:
- Những nét khái quát về tác giả và tác phẩm.
- Kỉ niệm về một thời gian lao nhưng nặng nghĩa tình của người lính.
- Sự kết hợp giữa các yếu tố tự sự, nghị luận trong tác phẩm thơ Việt Nam hiện
đại.
- Ngôn ngữ hình ảnh giàu suy nghĩ, mang ý nghia biểu tượng.
*TT: Hình ảnh vầng trăng trong quá khứ
2. Kĩ năng
- Đọc hiểu văn bản thơ được sáng tác sau 1975.
- Vận dung kiến thức về thể loại tự sự kết hợp với các phương thức biểu đạt
trong tác phẩm thơ để cảm nhận một văn bản trữ tình hiện đại
3. Thái độ, tình cảm:
Giáo dục t/c ân nghĩa, thủy chung với quá khứ; có thái độ sống theo đạo lý “Uống nước
nhớ nguồn”.
4. Định hướng phát triển năng lực: Năng lực giao tiếp, phân tích, giải quyết
vấn đề, thưởng thức văn học thẩm mĩ, tương tác, tưởng tượng sáng tạo.
B.Chuẩn bị:
- GV: Giáo án
- HS: Soạn kĩ bài theo hướng dẫn.
C.Các hoạt động dạy-hoc:
1. Ổn định tổ chức:
2.KTBC:
- Đọc thuộc lòng đoạn thơ: Rồi sớm rồi chiều lại bếp lửa bà nhen...
Phân tích những suy ngẫm của nhà thơ về bà ?
3.Bài mới:
? Kể tên các bài thơ có h/a vầng trăng mà em biết?
* GVgợi dẫn vào bài: Trăng vốn là thi đề quen thuộc của các nhà thơ từ xưa
tới nay. Nhà thơ Lý Bạch đời Đường TQ nổi tiếng với vầng trăng quê hương
qua bài: "Tĩnh dạ tứ"; Hồ Chí Minh lại xem trăng như người bạn tri kỷ qua
bài:"Ngắm trăng". Hôm nay chúng ta sẽ lại bắt gặp một vầng trăng mới lạ, độc
đáo qua bài:"ánh trăng"- Nguyễn Duy. Trong bài thơ trăng biểu tượng cho
nhưng điều gì? trăng nhắc nhở mỗi chúng ta những lẽ sông cao đẹp nào, chúng
ta sẽ được tìm hiểu qua tiết học hôm nay.
Hoạt động 2: hình thành kiến thức.

Hoạt động của thầy và trò
* Hs quan sát ảnh Nguyễn Duy.

Nội dung cần đạt
I.Đọc -Tìm hiểu chung :

Giáo án Ngữ Văn 9

146

Trường THCS Cam Thượng

Nguyễn Thị Thanh Thúy

? Nêu những nét chính về tác giả Nguyễn
Duy.
?Em đã từng được học bài thơ nào của ND?\
-Tre Việt nam ở tiểu học.
? ND viết về hơi ấm ổ rơm, bến đò Lèn, tiếng
tắc kè kêu… Vậy em nhận xét gì về đề tài trong
thơ ông?
- đề tài dung dị, gần gũi…
Dù vậy, thơ ông lại có chiều sâu triết lí và tư
tưởng tạo ra 1 phong cách rất riêng.
* Nhà thơ đã được nhận : Giải nhất thơ tuần
báo Văn nghệ (1973); Tặng thưởng loại A về
thơ của Hội nhà văn Việt Nam (1985).
? Hãy nêu hoàn cảnh ra đời của bài thơ ? ở
đâu? Hoàn cảnh ấy có gì đặc biệt?
- Bài thơ sáng tác năm 1978 sau ba năm miền
Nam hoàn toàn giải phóng tại thành phố HCM.
Ba năm sau ngày giải phóng miền Nam, thống
nhất đất nước.
- GV hướng dẫn đọc :
+ 3 khổ đầu : giọng kể, nhịp thơ trôi chảy bình
thường.
+ Khổ 4 : nhấn giọng, thể hiện sự bất ngờ.
+ Khổ 5, 6 : giọng thơ tha thiết, trầm lặng, cảm
xúc suy tư, lặng lẽ.
- 2 HS đọc
? Xác định nhân vật trữ tình và đối tượng trữ
tình của bài thơ ?
- Nhân vật trữ tình : người nghĩ ngợi về trăng
- Đối tượng trữ tình : vầng trăng
? Bài thơ được làm theo thể thơ nào? Cách tổ
chức lời thơ có gì đáng chú ý ?

1. Tác giả-tác phẩm:
- Tên thật là Nguyễn Duy
Nhuệ, quê ở Thanh Hóa.
- Là một trong những gương
mặt tiêu biểu của lớp nhà thơ
trẻ thời chống Mĩ cứu nước

? Như vậy văn bản có sự kết hợp của những
phương thức biểu đạt nào ?
- Tự sự, miêu tả, tự sự để miêu tả.
? Từ đó hãy xác định bố cục của văn bản ?
Nội dung của từng phần ?
- P1 : Cảm nghĩ về vầng trăng quá khứ.
- P2 : Cảm nghĩ về vầng trăng hiện tại.
- P3 : Suy tư của tác giả.
GV: Theo dòng thời gian tìm lại trong miền ký
ức hình ảnh vầng trăng quá khứ hiện lên ntn?
chúng ta sẽ tìm hiểu qua phần II mục 1
? Tìm lại miền ký ức trăng gắn bó với nhà thơ

- Phương thức biểu đạt : Tự
sự để miêu tả.

- Sáng tác năm 1978
- Bài thơ đã được chọn làm
tựa đề cho tập thơ được tặng
giải A của Hội nhà văn VN
năm 1984

2.Đọc –chú thích:

3.Thể loại:
-Thơ ngũ ngôn

4.Bố cục : 3 phần
+ P1 : 2 khổ thơ đầu
+ P2 : 2 khổ thơ tiếp
+ P3 : 2 khổ thơ cuối
II. Đọc-Tìm hiểuchi tiết :
1. Cảm nghĩ về vầng trăng
quá khứ

Giáo án Ngữ Văn 9

147

Trường THCS Cam Thượng

Nguyễn Thị Thanh Thúy

ở những thời điểm nào trong cuộc đời mình?
Mỗi thời điểm được diên tả qua những câu thơ
nào?
+ Tuổi ấu thơ : Hồi nhỏ.... với bể
+ Khi là người lính : Hồi chiến tranh ở...
? Tuổi ấu thơ cuộc sống gắn bó với hình ảnh
nào?
+ Đồng, sông, bể
? Trong khổ thơ thứ 1, nhà thơ đưa nhân vật
trữ tình về với quá khứ bằng cách sử dụng các
biện pháp nghệ thuật nào?
- điệp từ, liệt kê
? Những hình ảnh đồng, sông, bể cùng điệp từ
"với" đã diễn tả một không gian, một tuổi thơ
ntn?
+ Không gian một miền quê ven biển bao la,
rộng lớn
+ một tuổi thơ êm đềm sống chan hòa gắn bó
với thiên nhiên
? Qua 2 dòng thơ tiếp theo em hình dung cuộc
sống:"Hồi chiến tranh ở rừng" của nhà thơ là
ra sao?
+ Gian lao, vất vả, thiếu thốn
+ Sống gắn bó, thân thiết với thiên nhiên, nhất là
với vầng trăng
-Nhà thơ Nguyễn Duy không hề trực tiếp nói
đến cái khó khăn ấy mà chỉ khơi gợi.
? Khi ấy mối quan hệ giữa vầng trăng với nhà
thơ thời niên thiếu và thời lính chiến là MQH
ntn?
+ Vầng trăng thành tri kỉ.
? Em hiểu tri kỉ là gì.
- Là hiểu biết, yêu quý nhau đến độ thân thiết
? Vầng trăng thành tri kỉ là vầng trăng có
MQH ntn với nhà thơ ?
+ Vầng trăng bạn bè thân thiết đối nhà thơ
? ý thơ này gợi nhớ đến vầng trăng tri kỷ với
người lính trong bài thơ nào?
+ "Đồng chí"- Chính Hữu (Khổ cuối)
? Vì sao khi đó trăng trở thành tri kỉ của TG?
- trăng gắn liền với những kỉ niệm trong sáng,
những trò chơi thời thơ ấu tại làng quê.
- trăng cũng luôn là người bạn đồng hành ,gắn
bó thân thiết với nhà thơ khi là người lính trên
bước đường hành quân, cùng bầu bạn chia sẻ
Giáo án Ngữ Văn 9

148

Trường THCS Cam Thượng

Nguyễn Thị Thanh Thúy

những đêm đứng gác
? ở thời điểm đó nhà thơ đã sống một c/s ntn?
+ Trần trụi ...cây cỏ
? Đó là một cuộc sống ntn?
+ Giản dị, hồn nhiên ,chân thật trong sự hòa hợp
với TN
? Và trong hoàn cảnh sông đó nhà thơ đã có
cảm nghĩ ntn về trăng?
+ Ngỡ không ...tình nghĩa
? TG đã sử dụng biện pháp NT gì để khắc họa
vầng trăng trong qua khứ?
- liệt kê (đồng, sông, bể) gợi lại một tuổi thơ
sống gắn bó gần gũi với thiên nhiên.
- Điệp từ với“ lặp lại 3 lần để nhấn mạnh sự
gắn bó
- Nhân hóa: trăng như người bạn thân thiết tri
âm tri kỉ....
- h/a so sánh, ẩn dụ: trần trụi với thiên nhiên,
hồn nhiên như cây cỏ“: gợi vẻ đẹp bình dị, vô
tư, trong sáng của vầng trăng..
? Việc nhân hóa vầng trăng ở câu thơ này đã
cụ thể hóa cảm nghĩ của nhà thơ đối với vằng
trăng là ntn?
+ Ngỡ không bao giờ quên được, vầng trăng
không chỉ là người bạn tri kỷ mà còn là người
bạn tình nghĩa, thủy chung son sắt với mình
? Qua 2 khổ thơ đầu vằng trăng trong quá khứ
hiện về trong tâm trí nhà thơ là vầng trăng
ntn?
GV chốt-ghi bảng
Bình: Có lẽ với tất cả chúng ta, trăng luôn là
người bạn tuổi thơ đáng nhớ, ánh trăng đêm hè
“Trăng sáng sân nhà em” mang đến cho tuôi
thơ bao điều kì diệu.
'Trăng tròn như cái đĩa
Lơ lửng mà ko rơi
Em đi trăng theo bước
Như muốn cùng đi chơi”
Để rồi trăng trở thành biểu tượng của quê hương
đất nước:
“Quê hương là đêm trăng tỏ
Hoa cau rụng trắng ngoài thềm”
Trong cuộc chiến tranh vệ quốc, trăng là nguồn
sáng
“trăng soi đường chiến sĩ giữa đèo mây'

- Vầng trăng tri kỉ, vầng
trăng tình nghĩa.
- Vầng trăng quá khứ đẹp đẽ,
ân tình. Gắn với hạnh phúc
và gian lao của nhà thơ

Giáo án Ngữ Văn 9

149

Trường THCS Cam Thượng

Nguyễn Thị Thanh Thúy

Trăng chứng kiến mối tình đồng chí của những
người đồng đội chỉ biết nắm tay nhau vượt qua
cơn sốt rét rừng.
Và trên hết, trăng đã trở thành biểu tượng của
đất nước gian lao, thôi thúc bao thế hệ lên
đường chiến đấu tìm lại hòa bình cho quê
hương.
GV chuyển: Trở về với đời thường, vầng trăng
ngỡ như ko bao giờ quên liệu có phút giây nào
bị quên lãng. Giờ sau chúng ta sẽ tìm hiểu tiếp :
Hoạt động 3 : Luyện tập

*Bài thơ : « Ánh trăng » có dáng dấp như một câu III. Luyện tập:
chuyện kể. Theo em yếu tố tự sự và yếu tố chữ tình
đc kết hợp trong bài thơ ntn?
Hoạt động 4: vận dụng
? Về tìm đọc một số bài thơ khác có h/a trăng và chỉ ra sự khác nhau giữa
bài Ánh trăng với các bài thơ đó?
HDVN: Về học nắm nội dung bài; học thuộc lòng bài thơ.
…………………………………………………..
Ngày soạn:
Ngày dạy:
Tiết 59-Văn bản: ÁNH TRĂNG (tiếp)
- Nguyễn Duy A. Mục tiêu cần đạt:
1. Kiến thức: Tiếp tục hướng dẫn đọc- hiểu văn bản để hs nắm được:
- Cảm nghĩ về vầng trăng hiện tại và những suy ngẫm của nhà thơ.
- Sự kết hợp giữa các yếu tố tự sự, nghị luận trong tác phẩm thơ Việt Nam hiện
đại.
- Ngôn ngữ hình ảnh giàu suy nghĩ, mang ý nghia biểu tượng.
*TT: Cảm nghĩ về trăng hiện tại và suy ngẫm của nhà thơ
2. Kĩ năng
- Đọc hiểu văn bản thơ được sáng tác sau 1975.
- Vận dung kiến thức về thể loại tự sự kết hợp với các phương thức biểu đạt
trong tác phẩm thơ để cảm nhận một văn bản trữ tình hiện đại
3. Thái độ, tình cảm: Giáo dục t/c ân nghĩa, thủy chung với quá khứ; có thái độ sống
theo đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”.
4. Định hướng phát triển năng lực: Năng lực giao tiếp, phân tích, giải quyết
vấn đề , thưởng thức văn học thẩm mĩ, tương tác, tưởng tượng sáng tạo.
B. Chuẩn bị :
- GV: Giáo án
- HS: Soạn bài theo hướng dẫn của giáo viên.
C.Các hoạt động dạy-học:
1. Ổn định lớp:
Giáo án Ngữ Văn 9

150

Trường THCS Cam Thượng

Nguyễn Thị Thanh Thúy

2.KTBC:
Đọc thuộc lòng bài thơ: Ánh trăng . Nêu cảm nghĩ về mối quan hệ giữa
con người với vầng trăng trong quá khứ?
3.Bài mới:
* GVgợi dẫn vào bài: Con người trưởng thành, c/tr kết thúc tình cảm nghĩa
tình giữa người và trăng có bền chặt nữa không tác động của nó ra sao ta sẽ tiếp
tục tìm hiểu văn bản.
Hoạt động 2: hình thành kiến thức.
Hoạt động của thầy và trò
Nội dung cần đạt
* HS đọc khổ thơ 3,4 (SGK).
? Tìm những từ ngữ, hình ảnh nói về cuộc sống I.Đọc- Tìm hiểu
hiện tại của những TG ?
chung:
-> thành phố, ánh điện, cửa gương, phòng buyn- đinh II. Đọc- Tìm hiểu chi
? Trong đó có từ nào là từ mượn ngôn ngữ phương tiết :
Tây?
1. Cảm nghĩ về vầng
- buyn- đinh
trăng quá khứ
? Nghĩa của từ buyn- đinh là gì?
-> Tòa nhà cao, nhiều tầng, hiện đại
2. Vầng trăng hiện
? Em hiểu cuộc sống của nhà thơ trong hiện tại là tại:
ntn?
+ C/S nơi phồn hoa đô thị, rực rỡ ánh đèn, đầy đủ các
tiện nghi hiện đại
-GV:Trong CS hiện đại đó t/c giữa nhà thơ với vầng
trăng lúc này là ntn?
Vầng trăng đi qua ngừ
Như người dưng qua đường
? Em hiểu thế nào là người dưng?
- Xa lạ, không quen biết
GV Trăng hoàn toàn xa lạ với TG
? TG đó sử dụng biện pháp NT gì? Tác dụng?
- So sánh. Để làm nổi bật sự thay đổi trong tình cảm
giữa nhà thơ với trăng
? Em hiểu vì sao lại có sự xa lạ, cách biệt này?
+ Không gian cách biệt: Làng quê- rừng núi- thành
phố rực rỡ ánh đèn
+ Thời gian cách biệt: Tuổi thơ- người lính- công
chức, cán bộ
+ Điều kiện sống cách biệt: Giản dị- gian lao- sung
sướng, đầy đủ tiện nghi hiện đại
? Qua phân tích 3 khổ thơ, em hãy cho biết nhà thơ
đã đặt khổ 1,2 và khổ 3 trong mối quan hệ gì?
- sử dụng phép đối lập
? TL: Qua việc sử dụng phép đối lập để kể về trăng,
nhà thơ muốn nhắc nhỏ chúng ta về thực tế đáng
buồn nào trong cuộc sống?
Giáo án Ngữ Văn 9

151

Trường THCS Cam Thượng

Nguyễn Thị Thanh Thúy

- Khi cs hiện đại đủ đầy, con người ta dễ quên đi
những giá trị trong quá khứ gian lao.
? Em có đồng tình với sự đổi thay của nhân vật trữ
tình ko? Vì sao?
- đi ngược lại truyền thống dân tộc : biết ơn, uống
nước nhớ nguồn, thủy chung tình nghĩa đã được học.
GV chốt-bình

- Trăng cách biệt và bị
con người lãng quên
trở thành xa lạ.

? Tình huống nào để nhà thơ gặp lại vầng trăng?
-> Thình lình … trăng tròn.
? NX về cách dựng từ của tác giả?
? Qua những từ ngữ: Thình lình, vội, đột ngột cho
em hiểu đó là một tình huống gặp gỡ ntn?
-> Bất ngờ, đột ngột.
? Tại sao nhà thơ lại bất ngờ?
GV: Thật đột ngột, bất ngờ -> Là sự kiện tạo nên sự
chuyển biến mạnh mẽ trong cảm nhận và suy nghĩ
của nhà thơ.
? Vậy qua 2 khổ thơ vừa PT em nhận thấy vầng
trăng hiện tại trong suy nghĩ của nhà thơ cú gì
khác so với vầng trăng quá khứ?
GV Bất ngờ gặp lại vầng trăng quá khứ, vầng trăng
kỉ niệm nhà thơ có những suy ngậm gì.. mục 3.
* Đọc 2 khổ thơ cuối.
3. Suy ngẫm của nhà
? Cho biết cảm xúc của t/g qua câu: Ngửa mặt lên thơ:
nhìn mặt ; có cái gì rưng rưng.
? “ Rưng rưng” là ntn?
Trạng thái t/c xao xuyến, xúc động, như muốn khóc.
-> Cảm xúc thiết tha, có phần thành kính ở tư thế
lặng im…
? Vì sao TG lại có cảm xúc rưng rưng như vậy?
- Bất ngờ , trong phút chốc, sự xuất hiện đột ngột của
vầng trăng tri kỉ, tình nghĩa suốt một thời tuổi thơ,
một thời lính chiến gian khổ làm ùa dậy kỉ niệm quá
khứ tốt đẹp, khi c/s còn nghèo nàn gian lao, con ng
và trăng là tri kỉ tình nghĩa.
? Nhìn trăng trong lòng t/g không chỉ là sự xúc
động mà còn ùa về những kỉ niệm gì?
- Một thời thơ ấu êm đêm hạnh phúc, và một thời
lính chiến gian lao, vất vả, với bao hy sinh mất mát
nhưng nghĩa tình.
? NT được sử dụng trong những câu thơ? Tác
dụng?
-> Điệp từ, so sánh, liệt kê, điệp cấu trúc…
? Chỉ rõ nghĩa của từng từ "mặt " trong câu thơ?
Giáo án Ngữ Văn 9

152

Trường THCS Cam Thượng

Nguyễn Thị Thanh Thúy

- mặt người- mặt trăng
* HS thảo luận (bàn) – 3p
? Tại sao tác gỉa không viết ngửa mặt lên nhìn
trăng mà lại viết "Ngửa ...mặt"? Cách viết này có
tác dụng gì?
- Để cho con người đối diện trực tiếp với trăng
-> ý nghĩa: Mới lạ, độc đáo, khiến mặt trăng tròn
không chỉ là một sự vật mà được coi như một con
người
? Và vầng trăng ấy đã được miêu tả qua những từ
ngữ, hình ảnh nào trong khổ cuối?
- > Tròn vành vạnh, im phăng phắc
? TG sử dụng BPNT gì để khắc họa hình tượng
ánh trăng?
- Từ láy, nhân hóa
? Theo em hình ảnh: "Trăng tròn vành vạnh"
"im phăng phắc"tượng trưng cho những điều gì ?
+ "Trăng cứ tròn vành vạnh": sự trong sáng, ...