TRƯỜNG THCS TẢN LĨNH – BA VÌ

CHỦ ĐỀ THƠ HIỆN ĐẠI

VĂN BẢN: “NHỮNG NGÔI SAO XA XÔI”
- LỂ MINH KHUÊ

I/ KIẾN THỨC CƠ BẢN

1. Tác giả

-  Lê Minh Khuê sinh năm 1949, quê ở huyện Tĩnh Gia, tỉnh Thanh
Hóa.
- Trong kháng chiến chống Mĩ, gia nhập thanh niên xung phong và
bắt đầu viết văn vào đầu những năm 70.
- Lê Minh Khuê là cây bút nữ chuyên về truyện ngắn.
- Trong những năm chiến tranh, truyện của Lê Minh Khuê viết về
cuộc sống chiến đầu của tuổi trẻ ở tuyến đường Trường Sơn.
- Sau năm 1975, tác phẩm của nhà văn bám sát những chuyển biến
của đời sống xã hội và con người trên tinh thần đổi mới.

2. Tác phẩm
- Hoàn cảnh:  viết năm 1971, lúc cuộc kháng chiến chống Mĩ của dân
tộc đang diễn ra các liệt.
- Xuất xứ: Trích từ tuyển tập “Nghệ thuật truyện ngắn thế giới” xuất
bản ở Mĩ.
- Thể loại: truyện ngắn
- Phương thức biểu đạt: Tự sự ( kết hợp miêu tả và biểu cảm)
- Ngôi kể: ngôi thứ nhất ( qua lời kể của nhân vật Phương Định).
- Tác dụng:
+ Tạo một điểm nhìn phù hợp dễ dàng tái hiện hiện thực khốc liệt của
chiến tranh.
+ Khắc họa thế giới tâm hồn, cảm xúc và suy nghĩ của nhân vật một
cách chân thực giàu sức thuyết phục.
+ Làm hiện lên vẻ đẹp của con người trong chiến tranh.

* Ý nghĩa nhan đề:
- Hình ảnh những ngôi sao xuất hiện trong những cảm xúc hồn nhiên, mơ mộng của
Phương Định, ngôi sao trên bầu trời thành phố.
+ Biểu hiện cho cho những tâm hồn hết sức hồn nhiên, mơ mộng, lãng mạn của
những cô gái thành phố.
+ Biểu hiện cho những khát vọng, ước mơ trong tâm hồn thiếu nữ về một cuộc sống
thanh bình, êm ả giữa những gì gần gũi khốc liệt của chiến tranh, không khí bàng
hoàng của bom đạn, tất cả như trở nên xa vời.
+ Ánh sáng của các vì sao thường nhỏ bé, không dễ nhận ra, không rực rỡ chói loà
như mặt trời, và cũng không bàng bạc, thấm đẫm bao phủ như mặt trăng. Nhiều khi
nhìn lên bầu trời, ta phải thật chăm chú mới phát hiện ra những ngôi sao ấy.
+ Phải chăng đó cũng chính là vẻ đẹp của các cô gái thanh niên xung phong. Các cô
chính là những ngôi sao sáng lấp lánh trên bầu trời Trường Sơn.

II. PHÂN TÍCH
1. Hoàn cảnh sống và chiến đấu:

- Ba cô gái ở trong một cái hang dưới chân cao điểm, giữa một vùng
trọng điểm trên tuyến đường Trường Sơn, nơi tập trung nhiều nhất
bom đạn, sự nguy hiểm và ác liệt, từng ngày từng giờ phải đối mặt với
bom rơi, đạn nổ.
- Công việc của các cô đặc biệt nguy hiểm. Họ phải chạy trên cao điểm
giữa ban ngày, phơi mình ra giữa vùng trọng điểm đánh phá của máy
bay địch để đo và ước tính khối lượng đất đá lấp vào hố bom, đếm bom
chưa nổ và nếu cần thì phá bom. 
=> Nhiệm vụ của họ thật quan trọng nhưng cũng đầy gian khổ, hi sinh,
phải mạo hiểm với cái chết, luôn căng thẳng thần kinh, đòi hỏi sự dũng
cảm và bình tĩnh hết sức.

2. Vẻ đẹp tâm hồn của ba cô gái thanh niên xung phong và cũng là của tuổi trẻ
Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống Mĩ:

– Họ là những cô gái còn rất trẻ, tuổi đời mười tám
đôi mươi. 
a.Nét chung

- Đều có tinh thần trách nhiệm cao với công việc,
lòng dũng cảm, gan dạ không sợ gian khổ hi sinh.
- Ở họ còn có tình đồng đội gắn bó, thân thiết.
- Họ luôn lạc quan, yêu đời.

2. Vẻ đẹp tâm hồn của ba cô gái thanh niên xung phong và cũng là của tuổi trẻ
Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống Mĩ:
a. Nét chung
* Họ là những cô gái còn rất trẻ, tuổi đời mười tám đôi mươi. Nghe theo tiếng
gọi thiêng liêng của Tổ quốc, họ rời xa gia đình, xa mái trường, tình nguyện vào
cái nơi mà sự mất còn chỉ diễn ra trong gang tấc. Họ hi sinh tuổi thanh xuân và
không tiếc máu xương, thực hiện lí tưởng cao đẹp.
* Qua thực tế chiến đấu, cả ba cô gái đều có tinh thần trách nhiệm cao với
công việc, lòng dũng cảm, gan dạ không sợ gian khổ hi sinh:
- Có tinh thần trách nhiệm cao với công việc
- Mặc dù luôn phải đối mặt với bom rơi, đạn nổ, họ có thể hi sinh bất cứ lúc nào,
nhưng các cô luôn sẵn sàng trong việc ra trận. Có lệnh là lên đường bất kể trong
tình huống nào.
- Họ làm việc một cách tự nguyện, luôn nhận khó khăn, nguy hiểm về mình.
- Đối mặt với hiểm nguy, các cô cũng nghĩ đến cái chết nhưng là “một cái chết mờ
nhạt không cụ thể” quan trọng là “liệu mìn có nổ, bom có nổ không?”. Như thế họ
đã đặt công việc lên trên cả tính mạng của mình.

- Dũng cảm, gan dạ không sợ gian khổ hi sinh
+ Họ nói đến công việc phá bom với giọng điệu bình thản: “Quen
rồi. Một ngày chúng tôi phá bom đến năm lần. Ngày nào ít: ba lần”.
+ Khi phá bom, bước tới những quả bom chưa nổ, họ không đi khom
mà cứ đường hoàng, thẳng lưng bước tới.
+ Đối mặt với cái chết, các cô không hề run sợ mà bình tĩnh moi đất,
đặt dây, châm lửa, tính toán sao cho chính xác.

* Ở họ còn có tình đồng đội gắn bó, thân thiết: hiểu
được tính tình, sở thích của nhau, quan tâm chăm sóc
nhau rất chu đáo.
- Phương Định bồn chồn, lo lắng khi chờ chị Thao và Nho
đi trinh sát trên cao điểm.
- Khi Nho bị thương, Phương Định và chị Thao đã lo lắng,
băng bó chăm sóc Nho cẩn thận với niềm xót xa như chị
em ruột thịt .

* Cuộc sống chiến đấu ở chiến trường thật gian khổ,
hiểm nguy nhưng họ luôn lạc quan, yêu đời.
- Họ có cuộc sống nội tâm phong phú, đáng yêu, dễ xúc
cảm, nhiều mơ ước.
- Họ thích làm đẹp cho cuộc sống của mình ngay cả trong
hoàn cảnh chiến trường ác liệt.
- Họ hồn nhiên như những đứa trẻ trước cơn mưa đá. Cơn
mưa làm những kỉ niệm sống dậy như những khoảng sáng
trong tâm hồn, những cảm xúc hồn nhiên như nguồn sống,
điểm tựa, giúp họ thêm vững vàng, thêm sức mạnh vượt
qua những khó khăn,nguy hiểm.

b. Nét riêng
* Nho:

- Nho là một cô gái trẻ, xinh xắn, “trông nó nhẹ, mát mẻ như một que
kem trắng”, cô “cái cổ tròn và những cúc áo nhỏ nhắn” rất dễ thương
khiến Phương Định “muốn bế nó trên tay”.
- Là cô gái rất hồn hồn nhiên, nhưng trong chiến đấu thì rất dũng
cảm, hành động thật nhanh gọn.
- Trong một lần phá bom, cô đã bị sập hầm, đất phủ kín lên người.
Mặc dù bị thương rất đau nhưng cô không rên la, không muốn cho
đồng đội phải lo lắng.

* Chị Thao:
- Là tổ trưởng tổ trinh sát, ít nhiều có từng trải hơn, mơ ước
và dự tính về tương lai có vẻ thiết thực hơn, nhưng cũng
không thiếu những khát khao và rung động của tuổi trẻ.
- Nhưng trong công việc,ai cũng gờm chị về tính cương
quyết, táo bạo. Đặc biệt là sự “bình tĩnh đến phát bực” :
máy bay địch đến nhưng chị vẫn “móc bánh quy trong túi,
thong thả nhai”.
- Có ai ngờ con người dày dạn trước sự sống và cái chết
như thế lại sợ máu, sợ vắt: “thấy máu, thấy vắt là chị nhắm
mắt lại, mặt tái mét”.
- Chị chăm chép bài hát dù chẳng thuộc nhạc, giọng lại
chua, chị không hát trôi chảy được bài nào nhưng chị lại có
ba quyển sổ dày chép bài hát và rỗi là chị ngồi chép bài hát.

* Phương Định:
- Cũng trẻ trung như Nho, là một cô học sinh thành phố, nhạy cảm và
hồn nhiên, thích mơ mộng và hay sống với những kỉ niệm của tuổi
thiếu nữ vô tư về gia đình và về thành phố của mình.
- Chỉ một cơn mưa đá cũng khiến những kỉ niệm về gia đình, về
thành phố trào lên và xoáy mạnh như sóng trong tâm trí cô gái. Có
thể nói đây là những nét riêng của các cô gái trẻ Hà Nội vào chiến
trường tham gia đánh giặc, tuy gian khổ nhưng vẫn giữ được cái
phong cách riêng của người Hà Nội,rất trữ tình và đáng yêu.
=> Mỗi người có một cá tính riêng nhưng ở họ đều ngời sáng vẻ đẹp
của chủ nghĩa anh hùng Việt Nam, của tuổi trẻ Việt Nam. Viết về ba
cô thanh niên xung phong, Lê Minh Khuê đã không tô vẽ, không mĩ
lệ mà miêu tả hết sức cụ thể, chân thực bằng cách cá thể hóa nhân vật
với những hình ảnh rất đời thường. Họ đã từ cuộc đời bước vào trang
sách, trở thành những anh hùng –những ngôi sao trên bầu trời
Trường Sơn.

3. Nhân vật Phương Định:
a. Phương Định là cô gái có tâm hồn trong sáng:
* Nhạy cảm, mơ mộng:

- Là cô gái trẻ người Hà Nội, từng có một thời học sinh hồn nhiên vô
tư.
- Hay nhớ về kỉ niệm (kỉ niệm luôn sống lại trong cô ngay giữa chiến
trường ác liệt; chỉ một cơn mưa đá vụt qua là kỷ niệm lại thức dậy
trong cô...) Nó vừa là khao khát, vừa là liều thuốc tinh thần động
viên cô nơi tuyến lửa.
- Nhạy cảm, thường quan tâm đến hình thức (tự đánh giá mình là một
cô gái khá...); biết mình được nhiều người để ý, thấy tự hào nhưng
không vồn vã mà tỏ ra kín đáo, tưởng như kiêu kì.
- Hay mơ mộng, tìm thấy sự thú vị trong cuộc sống, trong cả công
việc đầy nguy hiểm “Việc nào cũng có cái thú vị của nó. Có ở đâu
như thế này hay không...” ®Nó như thách thức thần kinh con người
để rồi lúc vượt qua nó, chiến thắng nó,cô cảm thấy thú vị.

* Hồn nhiên, yêu đời:
- Thích hát, thuộc rất nhiều bài hát , thậm chí bịa ra lời mà
hát.
- Dưới cơn mưa đá, cô “vui thích cuống cuồng”, say sưa
tận hưởng cơn mưa hồn nhiên như chưa hề nghe thấy tiếng
bom rơi đạn nổ.

b. Phương Định là người có phẩm chất anh hùng:
- Có tinh thần trách nhiệm với công việc.
- Dũng cảm, gan dạ.
- Bình tĩnh, tự tin và rất tự trọng. (Khi thực hiện nhiệm vụ phá bom,
ban đầu cô cũng thấy căng thẳng, hồi hộp, nhưng cảm thấy có ánh
mắt của các chiến sĩ đang dõi theo động viên, khích lệ, lòng tự trọng
trong cô đã thắng cả bom đạn. Cô không đi khom mà đàng hoàng
bước tới; bình tĩnh, tự tin thực hiện từng thao tác phá bom, chạy đua
với thời gian để vượt qua cái chết.
- Thương yêu những người đồng đội của mình:
+ Chăm sóc Nho chu đáo.
+ Hiểu rõ tâm trạng lo lắng của Thao khi Nho bị thương, mặc dù
Thao đã cố che dấu bằng việc bảo cô hát.
+ Quý trọng và cảm phục tất cả những chiến sĩ mà cô đã gặp trên
tuyến đường Trường Sơn.

3. Nhân vật Phương Định:
a. Phương Định là cô gái có tâm hồn trong sáng:
b. Phương Định là người có phẩm chất anh hùng:
- Qua dòng suy tư của Phương Định, người đọc không chỉ thấy sự toả sáng của
phẩm chất anh hùng mà còn hình dung được thế giới nội tâm phong phú ở cô.
- Phương Định (cũng như Nho và Thao) là hình ảnh tiêu biểu cho thế hệ trẻ Việt
Nam thời chống Mỹ cứu nước.
=> Qua nhân vật Phương Định và các cô thanh niên xung phong, Lê Minh Khuê
đã có cái nhìn thật đẹp, thật lãng mạn về cuộc sống chiến tranh, về con người trong
chiến tranh.Chiến tranh là đau thương mất mát song chiến tranh không thể hủy diệt
được vẻ đẹp tâm hồn rất tươi xanh của tuổi trẻ, của con người. Chính từ những nơi
gian lao, quyết liệt ta lại thấy ngời sáng vẻ đẹp của tuổi trẻ, của chủ nghĩa anh
hùng Cách mạng Việt Nam.

1. Hoàn cảnh sống và chiến đáu

NHỮNG NGÔI SAO XA XÔI

2. Vẻ đẹp phẩm chất, tâm hồn

3. Nhân vật Phương Định

a1. Đều là các cô gái còn rất trẻ
a. Vẻ đẹp chung

a2. Đều là những người có tinh thần trách nhiệm, gan
dạ, dũng cảm, sẵn sàng hy sinh.
a3. Đều có tình đồng chí, đồng đội gắn bó thân thiết.
a4. Đều có tinh thần lạc quan yêu đời
a1.1. Đều ở độ tuổi mới mười tám đôi mươi

a1. Đều là các cô
gái còn rất trẻ.

a1.2. Đều nghe theo tiếng goi thiêng liêng của tổ quốc
sẵn sàng dời xa gia đình, mái trường, thành phố thân
yêu tình nguyện dấn thân vào nơi nguy hiểm vì lý tưởng
cao đẹp.

a2.1 Đều là những người
có tinh thần trách nhiệm,
gan dạ, dũng cảm, sẵn
sàng hy sinh

Tinh thần trách
nhiệm, dũng cảm,
không sợ hy sinh

Luôn sẵn sàng ra trận, có lệnh là lên đường.
Tự giác, tự nguyện, luôn nhận khó khăn, nguy
hiểm về mình.
Luôn đặt công việc lên trên cả tính mạng.

……………………
………………
………………………….

…………
……………
Trong
sáng
………..
Phương
Định

………….
…………….
Anh
hùng

……………
…………..