VĂN BẢN:

VIẾNG LĂNG BÁC

(Viễn Phương)

ĐỌC HIỂU VĂN BẢN: VIẾNG LĂNG BÁC

(Viễn Phương)

I. Tìm hiểu chung
1. Tác giả

Tác giả Viễn Phương (1928-2005)
- Tên khai sinh là Phan Thanh Viễn,
quê ở tỉnh An Giang.
- Trong kháng chiến chống Pháp và
chống Mĩ, ông hoạt động ở Nam Bộ,
là một trong những cây bút có mặt
sớm nhất của lực lượng văn nghệ
giải phóng ở miền Nam thời kì
chống Mĩ cứu nước.
- Phong cách sáng tác: thơ ông nhỏ
nhẹ, giàu tình cảm và chất mơ mộng
ngay trong hoàn cảnh chiến đấu ác
liệt ở chiến trường.

ĐỌC HIỂU VĂN BẢN: VIẾNG LĂNG BÁC
I. Tìm hiểu chung
1. Tác giả
2. Tác phẩm

(Viễn Phương)

VIẾNG LĂNG BÁC
(Viễn Phương)
Con ở miền Nam ra thăm lăng Bác
Đã thấy trong sương hàng tre bát ngát
Ôi! Hàng tre xanh xanh Việt Nam
Bão táp mưa sa đứng thẳng hàng.

Bác nằm trong giấc ngủ bình yên
Giữa một vầng trăng sáng dịu hiền
Vẫn biết trời xanh là mãi mãi
Mà sao nghe nhói ở trong tim!

Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng
Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ.
Ngày ngày dòng người đi trong thương nhớ
Kết tràng hoa dâng bảy mươi chín mùa xuân…

Mai về miền Nam thương trào nước mắt
Muốn làm con chim hót quanh lăng Bác
Muốn làm đóa hoa tỏa hương đâu đây
Muốn làm cây tre trung hiếu chốn này.
4-1976
(Trích SGK Ngữ văn 9, tập 2, trang 58,59)

ĐỌC HIỂU VĂN BẢN: VIẾNG LĂNG BÁC
I. Tìm hiểu chung
1. Tác giả
2. Tác phẩm

(Viễn Phương)

- Xuất xứ: Bài thơ Viếng lăng Bác được sáng tác vào năm 1976 và in
trong tập thơ Như mây mùa xuân (1978)
- Thể thơ: thơ 8 chữ (có một số dòng thơ 7 hoặc 9 chữ)
- Phương thức biểu đạt chính: biểu cảm
- Cảm hứng bao trùm trong bài thơ là niềm xúc động thiêng liêng, thành
kính, lòng biết ơn và tự hào pha lẫn nỗi xót đau của tác giả. Mạch vận
động của cảm xúc đi theo trình tự vào lăng viếng Bác.

ĐỌC HIỂU VĂN BẢN: VIẾNG LĂNG BÁC

(Viễn Phương)

I. Tìm hiểu chung
II. Đọc hiểu văn bản
1. Khổ 1: Cảm xúc của tác giả trước cảnh bên ngoài lăng Bác.
Con ở miền Nam ra thăm lăng Bác
Đã thấy trong sương hàng tre bát ngát
Ôi! Hàng tre xanh xanh Việt Nam
Bão táp mưa sa đứng thẳng hàng.

Con ở miền Nam ra thăm lăng Bác
Biện pháp tu từ nói giảm nói
tránh: khẳng định sự bất tử của
Bác, xoa dịu nỗi đau của cả dân
tộc trước sự ra đi của Người.
- Từ xưng hô đặt ở đầu
câu: tình cảm máu thịt,
chân thành giữa lãnh tụ
và nhân dân.

Thành đồng Tổ quốc.
Tình cảm gắn bó sâu nặng giữa Bác Hồ
và nhân dân miền Nam.

ĐỌC HIỂU VĂN BẢN: VIẾNG LĂNG BÁC

(Viễn Phương)

I. Tìm hiểu chung
II. Đọc hiểu văn bản
1. Khổ 1: Cảm xúc của tác giả trước cảnh bên ngoài lăng Bác.
Đã thấy trong sương hàng tre bát ngát
Ôi! Hàng tre xanh xanh Việt Nam
Bão táp mưa sa đứng thẳng hàng.

- Hình ảnh hàng tre

Từ láy

bát ngát
xanh xanh
Việt Nam

Sức sống của dân tộc
Việt Nam

Phẩm chất kiên
cường của dân
BPTT nhân hóa đứng thẳng hàng tộc Việt Nam

BPTT ẩn dụ bão táp mưa sa

- Từ cảm thán Ôi!: tâm trạng xúc động
của tác giả.

ĐỌC HIỂU VĂN BẢN: VIẾNG LĂNG BÁC

(Viễn Phương)

I. Tìm hiểu chung
II. Đọc hiểu văn bản
1. Khổ 1. Cảm xúc của tác giả trước cảnh bên ngoài lăng Bác

2. Khổ 2: Cảm xúc của tác giả khi xếp hàng vào lăng viếng Bác.
Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng
Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ.
Ngày ngày dòng người đi trong thương nhớ
Kết tràng hoa dâng bảy mươi chín mùa xuân…

ĐỌC HIỂU VĂN BẢN: VIẾNG LĂNG BÁC

(Viễn Phương)

I. Tìm hiểu chung
II. Đọc hiểu văn bản
1. Khổ 1. Cảm xúc của tác giả trước cảnh bên ngoài lăng Bác

2. Khổ 2: Cảm xúc của tác giả khi xếp hàng vào lăng viếng Bác
Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng
Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ.

BPTT nhân hóa
mặt trời vũ trụ

đi qua
trên lăng

một mặt trời trong lăng rất đỏ

thấy
BPTT ẩn dụ
mặt trời trong lăng - Bác Hồ

ĐỌC HIỂU VĂN BẢN: VIẾNG LĂNG BÁC

(Viễn Phương)

I. Tìm hiểu chung
II. Đọc hiểu văn bản
1. Khổ 1. Cảm xúc của tác giả trước cảnh bên ngoài lăng Bác

2. Khổ 2: Cảm xúc của tác giả khi xếp hàng vào lăng viếng Bác
Ngày ngày dòng người đi trong thương nhớ
Kết tràng hoa dâng bảy mươi chín mùa xuân…

Dòng
người

BPTT điệp ngữ chỉ thời gian:
Ngày ngày
đi trong thương nhớ
BPTT ẩn dụ: tràng hoa
Động từ dâng

Cả dân tộc mãi không
nguôi nhớ Bác.
Tình cảm thành
kính, thiết tha

BPTT hoán dụ bảy mươi chín mùa xuân: cuộc đời đẹp như những mùa
xuân của Bác Hồ.

ĐỌC HIỂU VĂN BẢN: VIẾNG LĂNG BÁC

(Viễn Phương)

I. Tìm hiểu chung
II. Đọc hiểu văn bản
1. Khổ 1. Cảm xúc của tác giả trước cảnh bên ngoài lăng Bác

2. Khổ 2: Cảm xúc của tác giả khi xếp hàng vào lăng viếng Bác
3. Khổ 3: Cảm xúc của tác giả khi vào trong lăng viếng Bác.
Bác nằm trong giấc ngủ bình yên
Giữa một vầng trăng sáng dịu hiền
Vẫn biết trời xanh là mãi mãi
Mà sao nghe nhói ở trong tim!

BPTT nói giảm nói tránh giấc ngủ bình yên: Bác sống mãi cùng non
sông đất nước.
Hình ảnh vầng trăng sáng dịu hiền
Ánh sáng dịu
nhẹ, trong trẻo,
yên tĩnh, trang
nghiêm trong
lăng Bác.

Tâm hồn cao
đẹp, vĩ đại, sáng
trong của Bác.

Những vần
thơ tràn đầy
ánh trăng của
Người.

Cảm giác được
thanh lọc tâm
hồn khi ta ở bên
Bác Hồ.

Vẫn biết trời xanh là mãi mãi
Mà sao nghe nhói ở trong tim!
Cặp từ đối lập Vẫn biết…mà sao
Động từ nhói
Nỗi đau đớn của dân tộc và bạn bè quốc tế trước
sự ra đi của Người.

ĐỌC HIỂU VĂN BẢN: VIẾNG LĂNG BÁC
I. Tìm hiểu chung
II. Đọc hiểu văn bản

(Viễn Phương)

2. Khổ 2: Cảm xúc của tác giả khi xếp hàng vào lăng viếng Bác
3. Khổ 3: Cảm xúc của tác giả khi vào trong lăng viếng Bác.
4. Khổ 4: Cảm xúc của tác giả khi rời lăng Bác.
Mai về miền Nam thương trào nước mắt
Muốn làm con chim hót quanh lăng Bác
Muốn làm đóa hoa tỏa hương đâu đây
Muốn làm cây tre trung hiếu chốn này.

Mai về miền Nam thương trào nước mắt: tâm trạng lưu luyến, không
muốn rời xa.
Điệp ngữ Muốn làm

Con chim hót
quanh lăng.

Đóa hoa tỏa
hương đâu đây.

Cây tre trung hiếu
chốn này.

Ước nguyện chân thành, tha thiết, xúc động.
Kết cấu đầu cuối tương ứng.

ĐỌC HIỂU VĂN BẢN: VIẾNG LĂNG BÁC
I. Tìm hiểu chung
II. Đọc hiểu văn bản
III. Tổng kết

(Viễn Phương)

"Viếng lăng Bác'' lả một bài thơ hay, xúc động của Viễn Phương viết về Chủ tịch Hồ Chí
Minh.
Câu 1: Em hãy chép chính xác khổ thơ thứ nhất và nêu hoàn cành ra đời cùa bài thơ.
Câu 2: Trong những câu thơ trên, hình ảnh hàng tre trong câu thơ nào là hình ảnh tả thực,
hình ảnh hàng tre trong câu thơ nào là hình ảnh ần dụ? Trong khổ thơ em vừa chép nổi bật
lên hình ảnh “hàng tre”, ở khổ thơ cuối hình ảnh này lại xuất hiện. Theo em, việc lặp lại
hình ảnh cây tre ở đoạn kết bài thơ có ý nghĩa như thế nào?
Câu 3: Chỉ ra sự khác nhau và ý nghĩa giữa hình ảnh hàng tre bát ngát ở câu thơ thứ hai
(Đã thấy trong sương hàng tre bát ngát) và cây tre trung hiếu ở câu cuối (Muốn làm cây
tre trung hiếu chốn này) của bài thơ.
Câu 4: Dựa vào khổ thơ vừa chép, hãy viết đoạn văn khoảng 10 câu theo cách lập luận
tổng hợp - phân tích – tổng hợp để làm rõ tình cảm của nhà thơ khi đứng trước lăng Bác.
Trong đoạn có sử dụng thành phần biệt lập cảm thán và phép nối để liên kết câu.

Cho đoạn thơ sau:
“Ngày ngày mặt trời….mùa xuân.”
(Trích Viếng lăng Bác - Viễn Phương)
Câu 1: Nêu ngắn gọn hoàn cảnh sáng tác bài thơ.
Câu 2: Từ “mặt trời” ở câu thơ thứ hai được sử dụng theo phép tu từ từ vựng nào? Phép tu từ
này có tác dụng như thế nào trong việc bộc lộ cảm xúc của táo giả? Có thể coi đây là hiện tượng
một nghĩa gốc của từ phát triển thành nhiều nghĩa được không? Vì sao?
Câu 3: Trong chuơng trình Ngữ văn 9 cũng có những câu thơ xuất hiện hình ảnh “mặt trời” qua
cách sử dụng phép tu từ tương tự. Chép những câu thơ đó và cho biết tên tác giả, tác phẩm.
Câu 4: “Thương nhớ” vốn là một từ chỉ cảm xúc bên trong của con người nhưng tác giả lại viết
“Ngày ngày dòng người đi trong thương nhớ”. Tại sao vậy?
Câu 5: Trình bảy cảm nhận của em vê đoạn thơ trên bằng một đoạn văn khoảng 10-12 câu, triển
khai theo lối lập luận tổng – phân - hợp để thấy được dòng cảm xúc chân thành của tác giả
trước khi vào lăng viếng Bác. Trong đoạn văn có sử dụng một câu bị động và một phép nối lien
kết.

Câu 1: Nêu ngắn gọn hoàn cảnh sáng tác bài thơ.
Câu 1: Hoàn cảnh sáng tác bài thơ Viếng lăng Bác:
Năm 1976, sau khi cuộc kháng chiến chống Mỹ kết
thúc, đất nước thống nhất, lăng chủ tịch Hồ Chí
Minh cùng vừa khánh thành, tác giả từ miền Nam
ra thăm miền Bắc, vào lăng viếng Bác Hồ. Bài thơ
“Viếng lăng Bác” được sáng tác trong dịp đó.

Câu 2: Từ “mặt trời” ở câu thơ thứ hai được sử dụng theo phép tu từ từ vựng
nào? Phép tu từ này có tác dụng như thế nào trong việc bộc lộ cảm xúc của táo
giả? Có thể coi đây là hiện tượng một nghĩa gốc của từ phát triển thành nhiều
nghĩa được không? Vì sao?
Câu 2: Biện pháp nghệ thuật và tác dụng của từ “mặt trời”:
- Từ “mặt trời” ở câu thứ hai được sử dụng theo phép tu từ ẩn dụ.
- Tác dụng: Giúp bộc lộ cảm xúc biết ơn, tự hào, ngưỡng mộ của tác giả đối với
Bác - Người đã mang lại ánh sáng, sự sống cho dân tộc Việt Nam.
- Không thể coi đây là hiện tượng một nghĩa gốc của từ phát triển thành nhiều
nghĩa, ví sự chuyển nghĩa của từ “mặt trời” trong câu thơ chỉ mang tính chất tạm
thời, không làm cho từ có thêm nghĩa mới và không thể đưa vào giải thích trong
từ điển.

Câu 3: Trong chuơng trình Ngữ văn 9 cũng có những câu thơ xuất hiện hình
ảnh “mặt trời” qua cách sử dụng phép tu từ tương tự. Chép những câu thơ
đó và cho biết tên tác giả, tác phẩm.

Câu 3: Chép câu thơ có hình ảnh “mặt trời”, cho biết tác giả:
- Những câu thơ xuất hiện hình ảnh “mặt trời”:
“Mặt trời của bắp thì nằm trên đồi
Mặt tròi của mẹ, em nằm trên lưng”.
“Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ”
- Nguyễn Khoa Điềm

Câu 4: “Thương nhớ” vốn là một từ chỉ
cảm xúc bên trong của con người nhưng
tác giả lại viết “Ngày ngày dòng người đi
trong thương nhớ”. Tại sao vậy?

Câu 4: Cách viết “Ngày ngày dòng
người đi trong thương nhớ”:
- Đó là hình ảnh thực mà khi đến
lăng Bác nhà thơ chứng kiến: ngày
ngày dòng người nối tiếp nhau vảo
viếng lăng Bác
- Từ đó tác giả liên tưởng: Mọi
người dân khi đến viếng Bác thề
hiện nỗi xúc động, tấm lòng nặng
trĩu thương nhớ không nguôi qua
hình ảnh ẩn dụ chuyển đổi cảm
giác.

Câu 5: Trình bảy cảm nhận của em vê đoạn thơ trên bằng một đoạn văn khoảng 10-12 câu,
triển khai theo lối lập luận tổng – phân - hợp để thấy được dòng cảm xúc chân thành của
tác giả trước khi vào lăng viếng Bác. Trong đoạn văn có sử dụng một câu bị động và một
phép nối liên kết.

Câu 5: Viết đoạn văn đế thấy được dồng cảm xúc chân thành của tác giả trước khi vào
lăng viếng Bác:
- Dòng cảm xúc chân thành cua tác giả trước khi vào lăng viếng Bác.
- Hình ảnh thực và ẩn dụ sóng đôi “mặt trời” -> vừa khẳng đỉnh sức sống trường tồn của
Bác vừa thể hiện lòng tôn kính, ngưỡng mộ, tự hào biết ơn đối với Bác.
- Hình ảnh ẩn dụ đẹp và sáng tạo cùng với hình ảnh hoán dụ đã gợi liên tưởng “dòng
người - tràng hoa”, “bảy mươi chín mùa xuân” -> Tấm lòng thành kính của nhân dân
dành cho Bác.
=> Những vần thơ được viết trong sự thăng hoa cùa cảm xúc, nỗi xúc động lớn lao của
trái tim.